Entegre Devre Topografyası

Entegre Devre Topoğrafyası Tescili 2026 – Çip Tasarımı, Başvuru, Koruma Süresi ve TÜRKPATENT Rehberi

Entegre Devre Nedir?

Entegre devre; elektronik veya benzeri bir işlevi yerine getirmek üzere tasarlanmış, en az bir aktif eleman içeren ve ara bağlantılarının bir kısmı veya tamamı bir malzeme içinde veya üzerinde bir araya getirilmiş ara veya son formdaki üründür.

Mikroişlemciler, bellek devreleri, sensör çipleri, kontrol devreleri, özel amaçlı ASIC'ler ve çeşitli SoC yapıları entegre devre teknolojisinin farklı kullanım alanlarıdır.

Entegre Devre Topoğrafyası Nedir?

Entegre devre topoğrafyası, entegre devreyi oluşturan tabakaların üç boyutlu dizilimini gösteren ve üretim amacıyla hazırlanmış görüntüler dizisidir.

Her görüntü, entegre devrenin üretiminin belirli aşamasındaki yüzeyinin tamamını veya bir bölümünü gösterebilir.

Entegre Devre Topoğrafyası Neden Korunur?

Modern bir entegre devrenin fiziksel yerleşiminin geliştirilmesi ciddi mühendislik emeği, Ar-Ge süresi ve yatırım gerektirebilir.

• Orijinal çip yerleşimlerinin kopyalanmasını önlemeye yardımcı olur.
• Yarı iletken Ar-Ge yatırımlarının korunmasını destekler.
• Teknoloji şirketlerinin IP portföyünü güçlendirir.
• Lisans ve teknoloji transferi modeline konu olabilir.
• Şirket yatırımı ve değerleme süreçlerinde fikri varlık oluşturabilir.

Entegre Devre Topoğrafyasında Orijinallik Nedir?

Korumanın temel kriteri orijinalliktir.

Topoğrafyanın tasarlayıcının kendi fikrî çabası sonucunda ortaya çıkması ve tasarım sırasında entegre devre üreticileri ve topoğrafya tasarlayıcıları arasında bilinen sıradan bir düzen olmaması önemlidir.

Bilinen Devre Elemanları Kullanılırsa Koruma Alınamaz mı?

Hayır. Tek tek elemanların biliniyor olması engel değildir. Bilinen eleman ve bağlantıların oluşturduğu bütünsel yerleşim, bir araya getiriliş biçimi bakımından orijinal olabilir.

Entegre Devre Topoğrafyası Neyi Korur?

• Devre tabakalarının orijinal yerleşimini
• Devre elemanlarının topografik düzenini
• Ara bağlantıların fiziksel yerleşim yapısını
• Üretim aşamalarındaki korumaya konu yüzey düzenlerini
• Topoğrafyanın bütünsel orijinal fiziksel organizasyonunu

Entegre Devre Topoğrafyası Neleri Koruma Altına Almaz?

Topoğrafya koruması, topoğrafyanın dayandığı içerik, işlem süreci, sistem veya teknik ile topoğrafyanın kendisi dışında topoğrafyada sabitlenmiş her bilgiyi otomatik olarak korumaz.

Entegre Devre Topoğrafyası ile Patent Arasındaki Fark

Entegre Devre Topoğrafyası ile Tasarım Tescili Aynı mı?

Hayır. Tasarım tescili genel olarak ürünün dış görünümüne yönelirken, entegre devre topoğrafyası yarı iletken yapı içerisindeki fiziksel tabaka ve eleman yerleşimine yöneliktir.

PCB Tasarımı Entegre Devre Topoğrafyası mıdır?

Genel olarak hayır. Baskılı devre kartındaki komponent ve iletken yol yerleşimi ile yarı iletken entegre devrenin içindeki topoğrafik yerleşim aynı hukuki konu değildir.

ASIC Tasarımlarında Entegre Devre Topoğrafyası

Uygulamaya özel entegre devrelerin fiziksel yerleşimleri orijinal nitelik taşıyorsa topoğrafya koruması bakımından değerlendirilebilir.

FPGA Tasarımı Topoğrafya Sayılır mı?

FPGA üzerinde geliştirilen HDL veya mantıksal konfigürasyon ile fiziksel yarı iletken tabaka yerleşimi aynı şey değildir.

FPGA projelerinde patent, telif, ticari sır ve sözleşmesel koruma daha farklı roller üstlenebilir.

SoC Tasarımlarında Hangi Haklar Birlikte Kullanılabilir?

Kimler Entegre Devre Topoğrafyası Başvurusu Yapabilir?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, Türkiye'de ikametgâhı bulunan ve sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler ile ilgili uluslararası anlaşmalar veya karşılıklılık kapsamında başvuru hakkına sahip kişiler korumadan yararlanabilir.

Entegre Devre Topoğrafyasının Hak Sahibi Kimdir?

Kural olarak koruma hakkı topoğrafyayı tasarlayan kişi veya onun hukuki haleflerine aittir.

Çalışan Mühendis Tarafından Yapılan Çip Tasarımı Kime Aittir?

Çalışan, şirket, danışman, üniversite veya proje ortağı ilişkilerinde hak sahipliği ilgili hukuk ve sözleşmeler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Şirketlerin Kontrol Etmesi Faydalı Olan Belgeler

• Çalışan sözleşmeleri
• Fikri hak devir hükümleri
• Danışman sözleşmeleri
• Ar-Ge proje sözleşmeleri
• Üniversite-sanayi iş birliği sözleşmeleri
• Ortak geliştirme sözleşmeleri

Entegre Devre Topoğrafyası Tescili Nasıl Yapılır?

Başvuruda Hangi Bilgi ve Belgeler Gerekebilir?

• Başvuru sahibi bilgileri
• Tasarlayıcı bilgileri
• Topoğrafyayı tanımlayan materyaller
• Çizim ve görüntüler
• Varsa ilk ticari piyasaya sürüm bilgileri
• Varsa hak devir belgeleri
• Gerekli başvuru ve ücret bilgileri

Başvuru sırasında her zaman TÜRKPATENT'in güncel teknik ve şekli gereklilikleri esas alınmalıdır.

İlk Ticari Piyasaya Sürüm Neden Önemlidir?

Topoğrafyanın hak sahibi veya onun izniyle üçüncü kişi tarafından Türkiye'de ya da yurtdışında ilk kez ticari olarak piyasaya sürülmesi, başvuru süreleri ve korumanın başlangıcı açısından kritik olabilir.

İlk Ticari Kullanımdan Sonra Kaç Yıl İçinde Başvuru Yapılmalı?

15 Yıllık Sınır Nedir?

Ticari olarak kullanılmayan topoğrafyalarda tasarım tarihinden itibaren Kanunda öngörülen 15 yıllık sınır ayrıca dikkate alınmalıdır.

Prototip Üretimi Ticari Kullanım Sayılır mı?

Salt Ar-Ge veya mühendislik testi amacıyla yapılan prototip çalışmaları ile ticari piyasaya sürüm aynı kavram değildir.

Ancak müşteriye gönderilen numune, ücretli pilot ürün veya ticari sipariş sürecine dahil edilen prototiplerde somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.

İlk Ticari Piyasaya Sürüm Nasıl İspatlanabilir?

• Faturalar
• Sipariş kayıtları
• Sevk belgeleri
• İhracat kayıtları
• Müşteri teslim belgeleri
• Ürün lansman kayıtları
• Seri üretim kayıtları
• Distribütör belgeleri
• Ticari kataloglar

TÜRKPATENT Başvuruyu Nasıl İnceler?

Başvurunun Kanun, Yönetmelik ve ilgili ücret tarifesinde öngörülen şartları karşılayıp karşılamadığı TÜRKPATENT tarafından değerlendirilir.

Entegre Devre Topoğrafyası Tescil Edilince Ne Olur?

Orijinal nitelik taşıyan ve gerekli başvuru şartlarını sağlayan topoğrafya tescil belgesi verilerek özel korumadan yararlanabilir.

Entegre Devre Topoğrafyası Kaç Yıl Korunur?

Koruma süresi başlangıç tarihinden itibaren 10 yıldır ve onuncu takvim yılının sonunda sona erer.

Hak Sahibinin Hangi Yetkileri Vardır?

Hak sahibi, korunan topoğrafyanın izinsiz çoğaltılması ve belirli ticari kullanım biçimlerine karşı kanunda öngörülen hakları kullanabilir.

Entegre Devre Topoğrafyası İhlali Nedir?

Koruma kapsamındaki topoğrafyanın tamamının veya korunan bölümlerinin hukuka aykırı biçimde çoğaltılması ve bu topoğrafyayı içeren entegre devrelerin belirli ticari kullanımları ihlal iddialarına konu olabilir.

Entegre Devre Topoğrafyası İhlal Örnekleri

Rakibin Layout'u Kopyalaması

Korunan topoğrafyanın fiziksel yerleşiminin izinsiz çoğaltılması ihlal değerlendirmesine konu olabilir.

Kopyalanmış Çipin İthal Edilmesi

Hukuka aykırı biçimde çoğaltılmış topoğrafyayı içeren entegre devrelerin ticari ithalatı da somut olaya göre incelenebilir.

Kopya Çipin Başka Ürünün İçinde Kullanılması

Koruma yalnızca çıplak çip satışına bağlı değildir. İhlal konusu entegre devrenin başka bir ürün içerisinde kullanılması da önem taşıyabilir.

Bir Çip Topoğrafyasının Kopyalandığı Nasıl Tespit Edilir?

• Layout verileri
• GDSII veya benzeri dosyalar
• Mask setler
• Die görüntüleri
• Katman görüntüleri
• EDA kayıtları
• Tape-out verileri
• Teknik uzman karşılaştırması

Reverse Engineering ve Topoğrafya Koruması

Mevcut bir çipin incelenmesi veya teknik yapısının analiz edilmesi ile korunan topoğrafyanın ticari olarak kopyalanması aynı hukuki durum değildir.

Bağımsız Geliştirilen Benzer Bir Topoğrafya İhlal midir?

Başka bir topoğrafyanın kopyalanması olmaksızın bağımsız fikrî çabayla geliştirilen yapıların hukuki durumu doğrudan kopyalama vakalarından farklıdır.

Bu nedenle proje kayıtları bağımsız geliştirmeyi göstermek açısından önemlidir.

Topoğrafyanın Geliştirme Süreci Nasıl Delillendirilir?

Fabless Şirketlerde Topoğrafya Hakları

Fabless şirketler çip tasarımını kendileri geliştirirken üretimi bağımsız foundry işletmelerine yaptırabilir.

Kontrol Edilmesi Gerekenler

• RTL/HDL hak sahipliği
• Physical design hak sahipliği
• Place & route çıktıları
• Mask set hakları
• Üçüncü kişi IP core'lar
• EDA lisansları
• Foundry sözleşmeleri

Foundry Sözleşmelerinde Fikri Haklar

Foundry'nin üretim yapması, tasarım üzerindeki fikri hakların otomatik olarak foundry'ye geçtiği anlamına gelmez.

Hak sahipliği, mask verileri, üretim dosyaları, yeniden kullanım ve gizlilik sözleşmede açık şekilde düzenlenmelidir.

Mask Set Nedir?

Mask setler yarı iletken üretiminde farklı katmanların wafer üzerine aktarılmasına yardımcı olan üretim araçlarıdır.

Mask set ile topoğrafyanın kendisi aynı hukuki kavram değildir.

EDA ve GDSII Dosyaları Neden Önemlidir?

Modern fiziksel çip tasarımı EDA araçları kullanılarak gerçekleştirilir. GDSII veya benzeri üretim verileri fiziksel layout'un teknik temsilinde kritik olabilir.

• Versiyon kontrolü
• Tasarım tarihi
• Dosyayı oluşturan kişi
• Değişiklik kayıtları
• Erişim yetkileri
• Gizlilik
• Yedekleme

Tape-Out Nedir ve Neden Önemlidir?

Tape-out, fiziksel çip tasarımının üretime gönderilecek nihai sürümünün tamamlandığı aşamadır.

Entegre Devre Topoğrafyası ve Ticari Sır

Henüz açıklanmamış layout dosyaları, proses bilgileri, PDK verileri, mask bilgileri ve optimizasyon yöntemleri ticari sır stratejisinin parçası olabilir.

NDA ve Gizlilik Sözleşmeleri

• Gizli bilginin tanımı
• Layout dosyaları
• Mask verileri
• HDL
• Test sonuçları
• Üretim bilgileri
• Paylaşım sınırları
• İade/imha yükümlülükleri
• Fikri hak sahipliği

Üçüncü Kişi IP Core Kullanılıyorsa Ne Olur?

Modern SoC ve ASIC projelerinde işlemci çekirdeği, bellek kontrolörü veya haberleşme bloğu gibi üçüncü kişi IP'leri lisanslanabilir.

Nihai çip topoğrafyasındaki haklarla üçüncü kişi IP lisanslarının kapsamı birbirinden ayrılmalıdır.

Yapay Zekâ ile Tasarlanan Çip Topoğrafyası Korunabilir mi?

Yapay zekâ ve otomatik optimizasyon araçları floorplanning, placement ve routing süreçlerinde kullanılabilir.

AI destekli tasarımlarda orijinallik yanında insan katkısı, hak sahipliği, EDA/AI aracı lisansları ve çıktı üzerindeki ticari kullanım hakları ayrıca değerlendirilmelidir.

• İnsan mühendislik katkısı
• Kullanılan AI/EDA lisansı
• Ticari kullanım hakkı
• Üçüncü kişi tasarımlarıyla benzerlik
• Proje ve versiyon kayıtları
• Şirket içi hak sahipliği

Entegre Devre Topoğrafyası Devredilebilir mi?

Evet. Haklar ilgili hukuki şartlarla başka gerçek veya tüzel kişilere devredilebilir.

Entegre Devre Topoğrafyası Lisanslanabilir mi?

Evet. Hak sahibi topoğrafyanın kullanımına ilişkin hakları lisans sözleşmesiyle üçüncü kişilere verebilir.

Topoğrafya Lisans Sözleşmesinde Neler Bulunabilir?

• Lisans konusu topoğrafya
• Üretim hakkı
• Çoğaltma kapsamı
• Satış ve dağıtım hakkı
• İthalat / ihracat
• Alt lisans
• Coğrafi bölge
• Süre
• Royalty
• Asgari ödeme
• Teknik veri erişimi
• Gizlilik
• Denetim hakkı

Topoğrafya Lisanslarında Royalty Nasıl Belirlenebilir?

• Çip başına sabit ücret
• Satış tutarı üzerinden yüzde
• Yıllık lisans ücreti
• Minimum garanti bedeli
• Kademeli royalty
• Peşin ödeme + royalty

Zorunlu Lisans Nedir?

5147 sayılı Kanunda öngörülen belirli şartların gerçekleşmesi halinde zorunlu lisans mekanizması gündeme gelebilir.

Entegre Devre Topoğrafyası ve Teknoloji Transferi

Freedom to Operate (FTO) Analizi Neden Önemlidir?

Şirketin kendi patent veya topoğrafya hakkının bulunması, üçüncü kişilerin haklarının ihlal edilmediği anlamına gelmez.

Yarı İletken Şirketlerinde IP Audit

Yatırımcı IP Due Diligence Kontrolü

• Çipi kim tasarladı?
• Haklar şirkete devredilmiş mi?
• Topoğrafya başvuruları kime ait?
• Üçüncü kişi IP kullanılıyor mu?
• Foundry sözleşmeleri yeterli mi?
• EDA lisansları uygun mu?
• Eski çalışan hak iddiası bulunabilir mi?
• İlk ticari kullanım tarihleri kayıtlı mı?
• Yurtdışı koruma mevcut mu?

Hangi Sektörlerde Entegre Devre Topoğrafyası Önemlidir?

• Yarı iletken
• Otomotiv elektroniği
• Telekomünikasyon
• Savunma
• Havacılık
• IoT
• Medikal elektronik
• Yapay zekâ hızlandırıcıları
• Endüstriyel otomasyon
• Güç elektroniği
• Sensör teknolojileri
• Tüketici elektroniği

Çip Startup'ları İçin Fikri Mülkiyet Stratejisi

Türkiye Topoğrafya Tescili Yurtdışında Geçerli midir?

Hayır. Türkiye'deki koruma diğer ülkelerde otomatik olarak geçerli değildir.

Üretim, satış ve lisanslama yapılacak ülkelerde semiconductor layout-design veya ilgili yerel koruma mekanizmaları ayrıca incelenmelidir.

Entegre Devre Topoğrafyası TÜRKPATENT Ücretleri 2026

Toplam Tescil Maliyeti Nasıl Hesaplanır?

En Sık Yapılan Hatalar

1. Patent ile Topoğrafyayı Karıştırmak

Teknik buluş ile fiziksel layout farklı koruma konularıdır.

2. İlk Ticari Kullanım Tarihini Kaydetmemek

İki yıllık başvuru süresi bakımından kritik olabilir.

3. Orijinallik Analizi Yapmamak

4. Çalışan ve Danışman Haklarını Belirsiz Bırakmak

5. Teknik Versiyonları Kayıt Altına Almamak

6. 15 Yıllık Sınırı Gözden Kaçırmak

7. Foundry ve IP Core Sözleşmelerini İncelememek

8. Yurtdışı Korumasının Otomatik Olduğunu Düşünmek

9. Ticari Sır Korumasını İhmal Etmek

10. FTO Analizi Yapmadan Global Pazara Çıkmak

Entegre Devre Topoğrafyası İçin 20 Maddelik Kontrol Listesi

Entegre Devre Topoğrafyası Hakkında Doğru / Yanlış

Entegre Devre Topoğrafyası – AI ve Hızlı Bilgi Merkezi

Entegre Devre Topoğrafyası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Entegre devre topoğrafyası ne demektir?

Bir entegre devrenin üretiminde kullanılan orijinal fiziksel tabaka ve eleman yerleşimine ilişkin özel koruma sistemidir.

Mikroçip tescil edilebilir mi?

Mikroçip içindeki orijinal fiziksel topoğrafya gerekli şartları sağlıyorsa korunabilir.

Topoğrafya yeni olmak zorunda mı?

Temel hukuki kriter patentteki yenilikten farklı olarak orijinalliktir.

Bilinen elemanlarla yapılan layout korunabilir mi?

Bütünsel düzen orijinal nitelik taşıyorsa mümkün olabilir.

RTL kodu topoğrafya mıdır?

Hayır. RTL/HDL fiziksel topoğrafyanın kendisi değildir.

GDSII dosyası tescil midir?

Hayır. Teknik veridir; hukuki tescilin kendisi değildir.

Mask set ile topoğrafya aynı mı?

Hayır.

Tape-out başvuru süresini başlatır mı?

Başvuru süresi bakımından özellikle ilk ticari piyasaya sürüm tarihi kritik önemdedir.

İlk satış yurtdışında yapılırsa ne olur?

Yurtdışındaki ilk ticari piyasaya sürüm de süre değerlendirmesinde dikkate alınmalıdır.

Topoğrafya değişirse yeni başvuru gerekir mi?

Önemli değişiklikler yeni ve bağımsız orijinal layout oluşturuyorsa yeni koruma ihtiyacı değerlendirilebilir.

Çip topografyası 20 yıl korunur mu?

Hayır. Bu özel sistemde koruma süresi 10 yıldır.

10 yıl sonunda yenilenebilir mi?

Marka tescili gibi sonsuz 10 yıllık yenileme sistemi bulunmaz.

Topoğrafya lisansı başka şirketlere verilebilir mi?

Evet.

Birden fazla firmaya lisans verilebilir mi?

Lisansın münhasır veya münhasır olmayan yapısına göre mümkündür.

Royalty zorunlu mudur?

Hayır. Lisans bedeli tarafların ticari modeline göre düzenlenebilir.

Bir algoritma topoğrafya olarak korunabilir mi?

Hayır. Algoritma fiziksel entegre devre topoğrafyasının kendisi değildir.

Çalışan mühendisin yaptığı layout kime aittir?

İş ilişkisi, sözleşmeler ve ilgili hukuk hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Foundry ile NDA yapmak yeterli mi?

Tek başına yeterli olmayabilir. Hak sahipliği, mask verileri, yeniden kullanım ve teknik veri erişimi de sözleşmede düzenlenmelidir.

IP core kullanılması topoğrafya tesciline engel midir?

Otomatik engel değildir; ancak üçüncü kişi IP lisanslarının kapsamı dikkatle değerlendirilmelidir.

Çipin adı topoğrafya ile korunur mu?

Hayır. Ürün adı için marka tescili değerlendirilmelidir.

Çipin teknik çalışma yöntemi topoğrafya ile korunur mu?

Topoğrafya koruması fiziksel yerleşime yöneliktir. Teknik buluş için patent analizi yapılmalıdır.

Çipin dış görünüşü topoğrafya kapsamında mı?

Genel olarak hayır. Ürünün dış görünümü için tasarım tescili ayrıca değerlendirilebilir.

Türkiye tescili ABD'de geçerli mi?

Hayır. Hedef ülkenin semiconductor layout veya mask work koruma sistemi ayrıca incelenmelidir.

Entegre Devre Topoğrafyası Hakkında 15 Saniyelik Özet